И З Т И Р О Б

Ҳикоя

У кўзларини очиб атрофга қаради. Ёнида совуқдан жунжиб ухлаётган укасининг устига кўрпани ёпиб қўйди. Онаси ҳали ҳам келмапти. Ҳар куни аҳвол шу. Эрталаб кетганидан ярим тунда келади. Баъзан эса келмай қолади. Содиққа майлику-я, лекин укасига қийин. Иссиқ овқат егиси келади. Мактабдан қайтиши билан бир бурда нонни қўлига олиб, қўшни болалар билан ўйинга берилади.  То қоронғу тушганча ўйнаб бўлгач, уйга кела солиб донг қотиб ухлаб қолади. Дарсларни ҳам Содиқнинг ўзи тайёрлаб беради. Баъзан укаси "ойим нимага кеч келади, эртароқ келса бўлмайдими?", деб  сўрайди. Шунда Содиқ: "Ойимнинг иши кўп-да", деб жавоб беради.

Эҳ, отаси бўлганида қандай яхши эди. Онаси ҳам доимо уйда бўларди. Бундан икки йил муқаддам отасини машина уриб кетиб, оламдан ўтди. Айтишларича, рул бошқарган одам қайсидир бир идоранинг бошлиғи экан. Бир неча бор онасининг олдига келди. Даъвосидан кечишини, албатта ёрдам қилажагини айтиб ёлворгани Содиқнинг эсида. Онаси шундан кейин "Майли, ўлган одам тирилиб келмайди-ку, деб қандайдир бир варақ қоғозни қоралаб берганди. Отасининг маъракаларини ўтказгандан сўнг онаси ўзгара бошлади. Ошхонага ишга киргач, кеч келадиган одат чиқарди. Бувиси: "Ҳой, келин, сал эртароқ келсангиз бўлмайдими? Болаларингиз сизни  кутавериб кўзлари тўрт бўлиб кетди-ку", деса, онаси: "Сиз бор-ку, қараб турасиз-да, буви бўлгандан кейин", деб жавоб берарди. Онасининг бу ҳаракатлари бувисини ғашига тегарди. Охири онаси икки боласини олиб район марказида ижарада тура бошлади. У кўзларини бир нуқтага тикканича ўйлай бошлади: "Нега менинг ойим бошқаларнинг онасига  ўхшаган эмас. Ана, синфдоши Камолнинг  ҳам отаси йўқ. Уларни ташлаб бошқа аёлга уйланиб кетган. Лекин онаси Содиқ қачон борса, уйда ўтирган бўлади. Бирам меҳрибонки. Менинг онам-чи? Шу онамнинг дастидан бош кўтаролмай қолдим-ку. Қайси куни мактабда ўзидан бир синф паст-да ўқиётган Аҳмад деган бола билан муштлашиб қолганида, "Эй, Содиқ, биласанми, сенинг онанг қанақа, билмасанг, билиб қўй. Сенинг онанг-чи..., деб ёмон сўзни айтдики, Содиқ чидаб туролмай, Аҳмадга ташланди. Лекин, жўралари ушлаб қолишди. Агар ушламаганида борми, уни дабдала қиларди. Менинг онам унақа эмас, дея олмади. Нега шундай демади. Нега?!

Шу пайт машинанинг дарвоза олдида "ғийқ" этиб тўхтаган овози унинг хаёлларини тўзғитиб юборди. Бироздан сўнг эса онасининг хохолаб кулган овози, кейин эса эркак кишининг кулгани қулоққа чалинди. Беихтиёр дарвозадан қаради. Қаради-ю, ғазабдан титраб кетди. Дарвоза олдида нотаниш эркак онасининг белидан қучган, онаси эса унинг бўйнидан қўлларини ўтказиб олган эди. Содиқ бу одамни олдин ҳам бир неча бор онаси билан кўрганди. Лекин, эътибор қилмаганди. Демак, Аҳмад онасининг бу ҳаракатларини билар экан-да. Шунинг учун ҳам жанжаллашиб қолганда, юзига солди. Унинг муштлари тугилди. Онасига нисбатан юрагида қандайдир ғазаб, нафрат уйғонди. Қани эди, отилиб чиқса-ю, ана шу шилқимни хуморидан чиққанча дўппосласа. Онасига эса "сен менинг онам эмассан", деса. Лекин, бундай дея олмайди. 

Шу пайт эшик очилиб остонада онаси кўринди. Унинг юзлари қизарган, кайфи борга ўхшади. 

Чироқни ёқиб бўлгач, ётиш учун ечина бошлади. Шу пайт кўзи Содиққа тушди.

- Ҳа, Содиқжон, ҳали ҳам ухламадингми, ўғлим, - деди ниҳоятда мулойимлик билан.

У индамади. Юзини тескари буриб, онасига орқасини ўгириб ётди. 

- Нима бўлди сенга ўғлим, мендан хафамисан, - онаси унинг сочларини силай бошлади. 

Содиқ чидам туролмади. Беихтиёр ўрнидан туриб кетди. 

-      Айтингчи, ойи, ана у сизни олиб келган одам ким? Бунча сизга шил-қимлик қилади? Ахир, сизнинг...

Содиқ "сизнинг дастингиздан жўраларим олдида бош кўтаролмай қолдим", демоқчи эди-ю, лекин кўзлари онасининг кўзларига тушиши билан у ёғини айта олмади.

- Уми, - деди онаси кулимсираб, у киши яхши одам. Биз билан ишлайди. Ишга ҳам шу киши жойлаштирганди-да. Истасанг, эртага у киши билан таништириб қўяман.

- Керак эмас  унақа одам, билдингизми, - Содиқ бақириб юборди. 

- Нима бўлди сенга, ўғлим?

Ойингга ҳеч бунақа қаттиқ гапирмасдинг-ку. Ё битта-яримта мени чақиштирдими?

Содиқ кечаси йиғлаб чиқди. Отаси бўлганидаку, бу воқеалар бўлмасдику-я.

Ахир, болалар қачонгача уни масхара қилишади. Қачонгача шундай яшайди. Онасини бу қилиқлари жонига тегиб кетди-ку. Нима қилсам экан. Қишлоққа кетсаммикан. У ерда жўралари билан роса иноқ эди. Укасини ҳам олиб кетади. Бувисининг олдига кетади. Қишлоқ одамлари   қандай ажойиб. Энди бу ерга қайтиб   келмайди. Онаси бир  таъзирини есин. 

Эрталаб кийиниб бўлгач, ака-ука йўлга отланди. Бирон нарса эсдан чиқмадими, деб уйга яна бир қараб  чиқишди. Ҳатто, укаси  Исломнинг  коптогини ҳам олишди. Кетиш олдидан Содиқ бир варақ қоғозга шундай деб ёзиб, эшикка қистириб қўйди:

"Ойи, сизнинг қилиқларингиздан роса чарчадик. Асло изламанг, барибир уйга қайтмаймиз. Сиздан ўтиниб сўраймиз, бизни излаб борманг. Биз кетдик. Содиқ".

Кечқурун Карима дарвозадан ичкарига кириб ҳайрон  қолди. Доимо очиқ турадиган уй эшигида кулф осиғлиқ. Калитни топиб эшикни очаётган эди. Бир варақ қоғоз ерга тушди. Энгашиб олди-да, кўз югуртирди. "Ойи, сизни қилиқларингиз... бизни асло изламанг" сўзларини ўқиди-ю, биров бошига тўқмоқ билан туширгандай бўлди. Беихтиёр қўлидан қоғоз тушиб кетди. Ўғлим, Содиқжон, Исломжон, дея дарвоза томон бир неча қадам босди-ю, яна юришга мажоли етмай ўтириб қолди...

Йўлчи МУҲАММАДИЕВ.